Dijital Türk Lirası üçüncü faza geçti: 12 banka, kum havuzu testleri ve çevrimdışı ödeme hedefi

Kripto para düzenlemeleri ve vergi tartışmaları Türkiye'nin finans gündemini meşgul ederken, çok daha sessiz ama en az onlar kadar dönüştürücü bir proje adım adım olgunlaşıyor. Merkez Bankası'nın yürüttüğü Dijital Türk Lirası, ülkenin parasal altyapısını temelden değiştirebilecek bir merkez bankası dijital parası olarak yeni bir aşamaya geçti.

Bu proje, özel şirketlerin çıkardığı kripto paralardan ya da stabil coinlerden temelde farklı bir yapıya sahip. Doğrudan Merkez Bankası tarafından ihraç edilmesi planlanan dijital lira, devletin tam güvencesi altında olacak ve fiziksel nakit paranın dijital bir karşılığı olarak tasarlanıyor. Bu da onu sıradan bir kripto varlıktan tümüyle ayırıyor.

Beş kullanım alanı, yirmi üç proje

Merkez Bankası'nın duyurduğu üçüncü faz, projenin artık laboratuvar ortamından gerçek dünyaya yaklaştığının en somut göstergesi. Bu kapsamda 12 banka ile 6 ödeme ve elektronik para kuruluşunun projeleri onaylanarak geliştirme faaliyetlerine ve kontrollü kum havuzu testlerine dahil edilmeye hak kazandı, altı proje ise ileride değerlendirilmek üzere beklemeye alındı.

Testler, Merkez Bankası'nın belirlediği beş temel kullanım kategorisi etrafında şekilleniyor. Bunlar programlanabilir ödemeler, tokenizasyon, birlikte çalışabilirlik, kullanıcı egemenliğine dayalı kimlik ve makineden makineye ödemeler olarak sıralanıyor. Her biri, dijital paranın farklı bir potansiyel kullanım senaryosunu temsil ediyor.

Toplam 23 projenin kategorilere dağılımı, sektörün önceliklerini açıkça ortaya koyuyor. Bu projelerin 17'si programlanabilir ödemeler, 15'i tokenizasyon, 15'i birlikte çalışabilirlik ve 7'si kullanıcı egemenliğine dayalı kimlik üzerine yoğunlaşırken, makineden makineye ödemeler alanında yalnızca tek bir proje yer alıyor.

Nakit gibi çalışan çevrimdışı para hedefi

Projenin en dikkat çekici hedeflerinden biri, dijital liranın tıpkı fiziksel nakit gibi internet bağlantısı olmadan da kullanılabilmesi. Merkez Bankası'nın öngörüsüne göre kullanıcılar, çevrimdışı bakiyelerini saklayan akıllı kartlara sahip olacak ve bu kartlar, akıllı telefonlara NFC teknolojisiyle bağlanarak çalışabilecek.

Bu çevrimdışı senaryoda ödemeler, taraflar arasında QR kodları aracılığıyla veri alışverişi yapılarak gerçekleştirilecek. Böylece elektrik ya da internet kesintisi gibi olağanüstü durumlarda bile ödeme sisteminin çalışmaya devam edebilmesi amaçlanıyor ki bu, finansal dayanıklılık açısından son derece kritik bir özellik olarak öne çıkıyor.

Şu anki çalışmalar, asgari düzeyde işlevsel bir ürünün, yani MVP'nin ortaya çıkarılmasına odaklanmış durumda. Bu doğrultuda programlanabilir ödemeler, çevrimdışı ödemeler ve sınır ötesi kavram kanıtlama çalışmaları öncelikli başlıklar olarak belirlenmiş, projenin ticari kullanıma hazır hale gelmesi için gereken teknik temeller atılıyor.

Uzun ve temkinli bir yol haritası

Dijital Türk Lirası aslında bir gecede ortaya çıkan bir proje değil, yıllara yayılan temkinli bir sürecin ürünü. İlk faz kapsamında 2022 yılında gerekli ortamlar kuruldu ve o yılın sonunda pilot testlerde ilk ödeme işlemleri başarıyla gerçekleştirildi, birinci faz değerlendirme raporu ise 2023 yılının aralık ayında kamuoyuyla paylaşıldı.

İkinci faz Nisan 2025'te başlatıldı ve bu aşamada Merkez Bankası, yerel bankaları, ödeme kuruluşlarını ve elektronik para platformlarını sürece katılmaya davet ederek uygulama alanını genişletti. Bu fazda özellikle programlanabilir ödemeler ve çevrimdışı ödeme yetenekleri konusunda kayda değer ilerlemeler sağlandığı bildirildi.

Önümüzdeki dönemde ise projenin hukuki altyapısının oluşturulmasına yönelik çalışmalar hız kazanacak. 2026 Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'na göre dijital liranın yasal çerçevesini kurma çabaları ivme kazanmış durumda ve proje, gelecek yıl yeni bir aşamaya girerek Türkiye'nin dijital para geleceğinde belirleyici bir rol üstlenmeye hazırlanıyor.